GS.TSKH Trần Ngọc Thêm – Tấm gương học thuật và tinh thần tận hiến cho khoa học Việt Nam

GS.TSKH. Trần Ngọc Thêm – Cố vấn Hiệu trưởng Trường Đại học Hùng Vương Thành phố Hồ Chí Minh

Trong dòng chảy phát triển của khoa học xã hội và nhân văn Việt Nam đương đại, Trần Ngọc Thêm là một trong những học giả có ảnh hưởng sâu rộng, đặc biệt trong hai lĩnh vực Ngôn ngữ học và Văn hóa học. Không chỉ là nhà khoa học uy tín, thầy còn là người đặt nền móng cho nhiều hướng nghiên cứu mới, góp phần hình thành tư duy hệ thống về bản sắc và hệ giá trị Việt Nam trong bối cảnh hội nhập.

Hiện nay, Giáo sư đang đảm nhiệm vai trò Cố vấn Hiệu trưởng, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Khoa học và Đào tạo và Phụ trách Viện Văn hóa Doanh nghiệp tại Trường Đại học Hùng Vương Thành phố Hồ Chí Minh, tiếp tục hành trình nghiên cứu và lan tỏa giá trị học thuật đến thế hệ trẻ.

Hành trình học thuật từ Phú Thọ đến Liên Xô

Sinh năm 1952 tại Phú Thọ, năm 1968, khi mới 16 tuổi, Trần Ngọc Thêm được cử sang Liên Xô du học. Tại Đại học Tổng hợp Quốc gia Leningrad (nay là Saint Petersburg State University), thầy theo học ngành Ngôn ngữ Toán và tốt nghiệp xuất sắc.

Năm 1971, GS.TSKH. Trần Ngọc Thêm tham gia phát biểu tại Hội nghị khoa học ở trường Đại học Tổng hợp Quốc gia Lêningrad Liên Xô (nay là Saint Petersburg, Nga) khi là sinh viên tại trường.

Năm 1988, thầy bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ Khoa học – học vị cao nhất trong hệ thống đào tạo của Liên Xô thời bấy giờ. Đặc biệt, thầy là trường hợp hiếm hoi được Hội đồng Học vị Tối cao Liên bang Nga cho phép bảo vệ lại để nâng học vị, minh chứng cho năng lực nghiên cứu vượt trội và uy tín học thuật quốc tế.

Năm 1990, GS.TSKH. Trần Ngọc Thêm được bầu làm Tổng thư ký đầu tiên của Hội Ngôn ngữ học Việt Nam.

Năm 1999, thầy được bầu là thành viên nước ngoài của Viện Hàn lâm Khoa học Tự nhiên Nga – một sự ghi nhận quan trọng từ cộng đồng khoa học quốc tế.

Người đặt nền móng cho nhiều hướng nghiên cứu mới

Sau khi trở về Việt Nam, GS.TSKH Trần Ngọc Thêm không chỉ giảng dạy mà còn tiên phong xây dựng và phát triển các lĩnh vực nghiên cứu có tính nền tảng:

• Ngữ pháp văn bản

• Cơ sở văn hóa Việt Nam

• Lý thuyết hệ thống trong nghiên cứu văn hóa

• Nghiên cứu hệ giá trị và bản sắc Việt Nam

Đặc biệt, thầy là một trong những người tham gia sáng lập và hoàn thiện hệ thống đào tạo ngành Văn hóa học ba cấp (cử nhân – thạc sĩ – tiến sĩ) tại Việt Nam, góp phần chuyên nghiệp hóa và chuẩn hóa lĩnh vực này trong hệ thống giáo dục đại học.

Những công trình tạo dấu ấn sâu rộng

Trong suốt nhiều thập niên, GS.TSKH Trần Ngọc Thêm đã công bố nhiều công trình có giá trị học thuật cao, được tái bản nhiều lần và dịch sang các ngôn ngữ khác. Tiêu biểu có thể kể đến:

• Hệ thống liên kết văn bản tiếng Việt

• Cơ sở văn hóa Việt Nam

• Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam

• Hệ giá trị Việt Nam từ truyền thống đến hiện đại

• Triết lý giáo dục Việt Nam từ truyền thống đến hiện đại

Các công trình này không chỉ đóng góp cho giới nghiên cứu mà còn được sử dụng rộng rãi trong giảng dạy, trở thành tài liệu nền tảng cho nhiều thế hệ sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh.

Năm 2002, thầy được phong học hàm Giáo sư. Bên cạnh đó là nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Lao động hạng II, hạng III cùng nhiều bằng khen, giải thưởng khoa học.

Vai trò tại Trường Đại học Hùng Vương TP.HCM và Viện Văn hóa Doanh nghiệp

Hiện nay, tại Trường Đại học Hùng Vương Thành phố Hồ Chí Minh, GS.TSKH Trần Ngọc Thêm tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong hoạch định chiến lược học thuật và phát triển khoa học.

Đặc biệt, với cương vị Phụ trách Viện Văn hóa Doanh nghiệp, thầy góp phần định hướng nghiên cứu và đào tạo về:

• Văn hóa doanh nghiệp và hệ giá trị tổ chức

• Văn hóa trong quản trị và phát triển bền vững

• Bản sắc doanh nghiệp Việt trong thời kỳ hội nhập

• Ứng dụng khoa học văn hóa vào thực tiễn quản trị

Dưới sự dẫn dắt của Giáo sư, Viện Văn hóa Doanh nghiệp không chỉ là đơn vị nghiên cứu mà còn là cầu nối giữa lý luận khoa học và thực tiễn quản trị doanh nghiệp, góp phần nâng cao nhận thức về vai trò của văn hóa trong phát triển kinh tế – xã hội.

Tấm gương học thuật và tinh thần phụng sự khoa học

Điều tạo nên dấu ấn sâu sắc ở GS.TSKH Trần Ngọc Thêm không chỉ là thành tựu học thuật, mà còn là tinh thần làm việc bền bỉ, nghiêm cẩn và trách nhiệm với khoa học.

Ở tuổi ngoài 70, thầy vẫn miệt mài nghiên cứu, xuất bản sách, tham gia và tổ chức các hội thảo khoa học quốc tế, đóng góp ý kiến chuyên môn cho nhiều đề án nghiên cứu và đào tạo. Tư duy hệ thống, cách tiếp cận liên ngành và sự kiên định với giá trị học thuật chuẩn mực đã trở thành nguồn cảm hứng lớn cho giảng viên và sinh viên.

GS.TSKH. Trần Ngọc Thêm tại Lễ trao giải Giải thưởng toàn quốc về thông tin đối ngoại năm 2022 (hàng đầu tiên, Thầy đứng thứ 2 từ phải sang)

Lan tỏa giá trị trong thời kỳ hội nhập

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số, những nghiên cứu về hệ giá trị, bản sắc văn hóa và triết lý giáo dục của GS.TSKH Trần Ngọc Thêm càng trở nên có ý nghĩa thực tiễn.

Việc kết nối nghiên cứu văn hóa với lĩnh vực doanh nghiệp và quản trị hiện đại chính là hướng đi chiến lược, góp phần xây dựng nền tảng phát triển bền vững cho tổ chức Việt Nam.

Với trí tuệ sâu sắc, bản lĩnh học thuật và tinh thần tận hiến không ngừng nghỉ, GS.TSKH Trần Ngọc Thêm xứng đáng là tấm gương tiêu biểu về nghị lực, đam mê nghiên cứu và trách nhiệm phụng sự khoa học – truyền cảm hứng cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

GS.TSKH. Trần Ngọc Thêm trình bày báo cáo khoa học tại Hội thảo khoa học: “Sen Đồng Tháp: Giá trị văn hóa – Nâng tầm hội nhập” tháng 5 năm 2024.

Một số bức tranh do GS.TSKH. Trần Ngọc Thêm vẽ thời còn là sinh viên.

Ở tuổi 74, GS.TSKH. Trần Ngọc Thêm vẫn duy trì cường độ làm việc đáng nể với nguồn năng lượng học thuật dồi dào. Năm 2025, Giáo sư cho ra mắt công trình mới mang tựa đề “Giải phẫu những vấn đề xã hội của một nền văn hóa âm tính để bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” – tiếp tục đào sâu những vấn đề cốt lõi của văn hóa Việt Nam trong bối cảnh chuyển mình mạnh mẽ của thời đại.

Trên cương vị Cố vấn Hiệu trưởng, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Khoa học và Đào tạo tại Trường Đại học Hùng Vương Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 12 năm 2025, Giáo sư đã chủ trì tổ chức thành công Hội thảo Khoa học Quốc tế DHV-2025 với chủ đề “Văn hóa và con người trong kỷ nguyên hội nhập – vươn mình”, quy tụ nhiều nhà khoa học và diễn giả quốc tế, tạo diễn đàn trao đổi học thuật có chiều sâu và giá trị thực tiễn.

Không dừng lại ở đó, Giáo sư vẫn đang tiếp tục ấp ủ nhiều dự án nghiên cứu và xuất bản mới. Với ông, văn hóa là một không gian rộng lớn và phức hợp, đòi hỏi giới khoa học phải không ngừng khảo cứu, phản biện và đóng góp trách nhiệm cho xã hội. Văn hóa, theo quan điểm của ông, vừa là “phanh” điều tiết sự phát triển, vừa là “ngọn đuốc” soi đường để các lĩnh vực khác tiến bước một cách bền vững và nhân văn.

Nguồn: Bài viết từ Vietnamhoinhap.vn